Οι παρωτίδες είναι οι μεγαλύτεροι σιελογόνοι αδένες και βρίσκονται μία σε κάθε πλευρά του προσώπου, μπροστά και κάτω από το αυτί. Συμμετέχουν σημαντικά στην παραγωγή σάλιου, το οποίο βοηθά στη μάσηση, την κατάποση, την ομιλία και την προστασία της στοματικής κοιλότητας. Στην περιοχή αυτή μπορεί να εμφανιστούν διάφορα μορφώματα, τα οποία συχνά γίνονται αντιληπτά ως διόγκωση στο μάγουλο, στην κάτω γνάθο ή κοντά στο αυτί. Τα περισσότερα μορφώματα παρωτίδων είναι καλοήθη.
Τι είναι οι παρωτίδες και ποιος είναι ο ρόλος τους;
Οι παρωτίδες είναι οι μεγαλύτεροι σιελογόνοι αδένες και βρίσκονται μπροστά και κάτω από το αυτί, μία σε κάθε πλευρά του προσώπου. Μαζί με τους υπόλοιπους σιελογόνους αδένες, παράγουν το σάλιο, το οποίο βοηθά στη μάσηση, την κατάποση, την ομιλία και την προστασία της στοματικής κοιλότητας από λοιμώξεις και τερηδόνα.
Μέσα από την παρωτίδα διέρχεται το προσωπικό νεύρο, το οποίο ελέγχει τις κινήσεις των μυών του προσώπου. Για τον λόγο αυτό, κάθε πάθηση ή χειρουργική επέμβαση στην περιοχή απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.
Τι είναι τα μορφώματα παρωτίδων;
Τα μορφώματα παρωτίδων είναι μάζες ή διογκώσεις που αναπτύσσονται στην περιοχή της παρωτίδας. Μπορεί να σχετίζονται με φλεγμονές, απόφραξη των σιελογόνων πόρων ή όγκους των σιελογόνων αδένων, οι οποίοι διακρίνονται σε καλοήθεις και κακοήθεις. Περίπου το 80% των όγκων των σιελογόνων αδένων εμφανίζονται στην παρωτίδα και οι περισσότεροι είναι καλοήθεις. Παρ’ όλα αυτά, κάθε νέα διόγκωση στην περιοχή χρειάζεται έλεγχο, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υποκρύπτεται κακοήθεια.
Συνήθως τα μορφώματα παρωτίδας εμφανίζονται ως ανώδυνες μάζες με αργή ανάπτυξη. Όταν όμως συνοδεύονται από πόνο, ταχεία αύξηση μεγέθους ή αδυναμία στους μύες του προσώπου, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Μορφώματα παρωτίδων: Αίτια
Τα ακριβή αίτια εμφάνισης μορφωμάτων παρωτίδας δεν είναι πάντα γνωστά. Ωστόσο, έχουν συσχετιστεί διάφοροι παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξής τους, είτε πρόκειται για καλοήθη είτε για κακοήθη μορφώματα.
Πιθανοί παράγοντες κινδύνου και αιτίες είναι οι εξής:
- Έκθεση σε ιονίζουσα ακτινοβολία, ιδιαίτερα μετά από ακτινοθεραπεία στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου
- Ιογενείς λοιμώξεις, όπως η λοίμωξη από τον ιό Epstein-Barr ή η παρωτίτιδα
- Κάπνισμα, το οποίο σχετίζεται ιδιαίτερα με τον όγκο Warthin
- Έκθεση σε χημικές ουσίες
- Αυτοάνοσα νοσήματα, όπως το σύνδρομο Sjögren
- Σιελολιθίαση και απόφραξη των εκφορητικών πόρων των σιελογόνων αδένων
- Φλεγμονές και λοιμώξεις των σιελογόνων αδένων
- Μεταβολικά νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης
- Χρόνια κατανάλωση αλκοόλ και ανοσοκαταστολή
Ποια είναι τα συχνότερα μορφώματα παρωτίδων;
Η πλειονότητα των μορφωμάτων της παρωτίδας είναι καλοήθης. Το συχνότερο καλοήθες νεόπλασμα είναι το πλειόμορφο αδένωμα, γνωστό και ως μικτός όγκος, το οποίο αντιπροσωπεύει περίπου το 60-70% των όγκων της παρωτίδας. Συνήθως εμφανίζεται ως αργά αναπτυσσόμενη και ανώδυνη μάζα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επεκταθεί στον εν τω βάθει λοβό της παρωτίδας.
Ένας ακόμη συχνός καλοήθης όγκος είναι ο όγκος Warthin ή κυσταδενολέμφωμα. Εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας και συνδέεται στενά με το κάπνισμα. Σε μικρό ποσοστό μπορεί να εμφανιστεί και αμφοτερόπλευρα.
Σπανιότερα καλοήθη μορφώματα είναι τα ογκοκυττώματα, τα μυοεπιθηλιώματα, τα αιμαγγειώματα και τα λιπώματα. Τα περισσότερα από αυτά χαρακτηρίζονται από αργή ανάπτυξη και δεν προκαλούν πόνο.
Αν και λιγότερο συχνοί, οι κακοήθεις όγκοι της παρωτίδας απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Οι πιο συνηθισμένοι είναι το βλεννοεπιδερμοειδές καρκίνωμα και το αδενοκυστικό καρκίνωμα. Οι κακοήθεις όγκοι συχνά εμφανίζουν πιο επιθετική συμπεριφορά. Το μέγεθός του αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, ενώ προκαλεί συχνά πόνο.
Μορφώματα παρωτίδων: Συμπτώματα
Τα μορφώματα παρωτίδας συνήθως γίνονται αντιληπτά ως μία διόγκωση μπροστά ή κάτω από το αυτί, στην περιοχή του μάγουλου ή της κάτω γνάθου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για καλοήθεις όγκους, η μάζα είναι ανώδυνη και αυξάνεται αργά με την πάροδο του χρόνου. Πιθανά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι τα εξής:
- Ανώδυνη διόγκωση στην περιοχή της παρωτίδας
- Αίσθημα πίεσης ή βάρους στο πρόσωπο
- Πόνος κατά τη μάσηση ή την κατάποση
- Ωταλγία ή πόνος που αντανακλά προς το αυτί
- Ασυμμετρία στο πρόσωπο λόγω αύξησης του μεγέθους του μορφώματος
- Ξηροστομία ή δυσκολία στην παραγωγή σάλιου
Ορισμένα συμπτώματα θεωρούνται περισσότερο ύποπτα για κακοήθεια και απαιτούν άμεση αξιολόγηση:
- Ταχεία αύξηση του μεγέθους της μάζας
- Έντονος και επίμονος πόνος
- Παράλυση ή αδυναμία των μυών του προσώπου
- Εξέλκωση του δέρματος πάνω από τη βλάβη
- Διόγκωση λεμφαδένων στον τράχηλο
- Καθήλωση της μάζας στους γύρω ιστούς
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση των μορφωμάτων παρωτίδας ξεκινά με τη λήψη ιστορικού και την κλινική εξέταση από Ωτορινολαρυγγολόγο. Ο ιατρός αξιολογεί τη θέση, το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά της διόγκωσης, καθώς και εάν έχει επηρεαστεί το προσωπικό νεύρο.
Το υπερηχογράφημα αποτελεί συνήθως την πρώτη απεικονιστική εξέταση και συχνά συνδυάζεται με βιοψία δια λεπτής βελόνης (FNA), η οποία βοηθά στη διαφοροδιάγνωση μεταξύ καλοήθειας και κακοήθειας. Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιείται κυρίως σε βαθύτερους ή ύποπτους όγκους, καθώς προσφέρει λεπτομερή εικόνα της έκτασης και της σχέσης τους με τους γύρω ιστούς.
Παρότι οι εξετάσεις παρέχουν σημαντικές πληροφορίες, η οριστική διάγνωση επιβεβαιώνεται μετά τη χειρουργική αφαίρεση και την ιστολογική εξέταση του μορφώματος.
Πώς αντιμετωπίζονται τα μορφώματα παρωτίδων;
Η βασική θεραπεία για τα μορφώματα της παρωτίδας είναι η χειρουργική αφαίρεση. Παρότι οι περισσότεροι όγκοι είναι καλοήθεις, συνιστάται η αφαίρεσή τους, καθώς μπορεί να αυξάνονται σταδιακά, να προκαλέσουν δυσμορφία στο πρόσωπο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εμφανίσουν κακοήθη εξαλλαγή.
Η επέμβαση ονομάζεται παρωτιδεκτομή και περιλαμβάνει την αφαίρεση μέρους ή ολόκληρης της παρωτίδας μαζί με το μόρφωμα. Η συνηθέστερη μορφή επέμβασης είναι η επιπολής παρωτιδεκτομή, κατά την οποία αφαιρείται ο επιπολής λοβός του αδένα. Σε περιπτώσεις όπου ο όγκος επεκτείνεται στον εν τω βάθει λοβό ή πρόκειται για κακοήθεια, μπορεί να χρειάζεται ολική παρωτιδεκτομή.
Καθοριστικής σημασίας κατά τη διάρκεια του χειρουργείου είναι η αναγνώριση και προστασία του προσωπικού νεύρου, το οποίο ελέγχει την κίνηση των μυών του προσώπου. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείται ειδικός νευροδιεγέρτης, που επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση του νεύρου κατά τη διάρκεια της επέμβασης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις κακοήθειας μπορεί να χρειαστούν επιπλέον θεραπείες, όπως ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, ανάλογα με τον τύπο και την έκταση του όγκου.
Ο Δρ. Χρήστος Δ. Γκιώνης, Ωτορινολαρυγγολόγος – Χειρουργός Κεφαλής & Τραχήλου, διαθέτει πολυετή εμπειρία στη διάγνωση και χειρουργική αντιμετώπιση παθήσεων των σιελογόνων αδένων και της περιοχής κεφαλής και τραχήλου. Είναι Διευθυντής της ΩΡΛ Κλινικής του Νοσοκομείου METROPOLITAN, με περισσότερα από 15 χρόνια ενεργής χειρουργικής παρουσίας. Έχει συμμετάσχει σε πληθώρα μετεκπαιδευτικών προγραμμάτων και σεμιναρίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Με έμφαση στη σύγχρονη χειρουργική προσέγγιση και την εξατομικευμένη φροντίδα, παρέχει ολοκληρωμένη αντιμετώπιση σε παιδιά και ενήλικες. Επικοινωνήστε μαζί του σήμερα.