Υπνική άπνοια – Δυσχέρεια αναπνοής

Η υπνική άπνοια αποτελεί μια συχνή διαταραχή της αναπνοής, η οποία εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Χαρακτηριστική της ένδειξη είναι οι επαναλαμβανόμενες παύσεις της αναπνοής, ή η σημαντική μείωση της ροής του αέρα κατά τον ύπνο. Συνοδεύεται συνήθως από έντονο ροχαλητό και ανήσυχο ύπνο, ενώ ο ασθενής συχνά αισθάνεται κουρασμένος μέσα στην ημέρα. Πρόκειται για μια κατάσταση η οποία επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τόσο τη συνολική υγεία, όσο και την ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Τύποι υπνικής άπνοιας

Η υπνική άπνοια διακρίνεται σε διαφόρους τύπους, ανάλογα με τον μηχανισμό που προκαλεί τη διαταραχή. Οι βασικοί τύποι είναι οι παρακάτω:

• Αποφρακτική υπνική άπνοια (Obstructive Sleep Apnea – OSA): Πρόκειται για τη συχνότερη μορφή υπνικής άπνοιας. Προκαλείται από μερική ή πλήρη απόφραξη του ανώτερου αεραγωγού κατά τον ύπνο, συνήθως λόγω χαλάρωσης των μυών του φάρυγγα. Το άτομο συνεχίζει να καταβάλλει προσπάθεια να αναπνεύσει, αλλά η ροή του αέρα παρεμποδίζεται. Συχνά συνοδεύεται από έντονο ροχαλητό και επεισόδια παύσης της αναπνοής.
• Κεντρική υπνική άπνοια (Central Sleep Apnea – CSA): Σε αυτή τη μορφή δεν υπάρχει μηχανική απόφραξη. Η διακοπή της αναπνοής οφείλεται σε δυσλειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος, το οποίο δεν αποστέλλει σωστά σήματα στους αναπνευστικούς μύες. Έτσι, η αναπνοή σταματά προσωρινά, κι ο ασθενής δεν προσπαθεί να αναπνεύσει.
• Μικτή ή σύνθετη υπνική άπνοια: Πρόκειται για μορφή στην οποία συνυπάρχουν χαρακτηριστικά τόσο της αποφρακτικής όσο και της κεντρικής υπνικής άπνοιας. Διαγιγνώσκεται κατά τη μελέτη ύπνου και η αντιμετώπισή της αλλάζει ανάλογα με το άτομο.

Υπνική άπνοια: Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της υπνικής άπνοιας δεν εμφανίζονται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια του ύπνου. Επηρεάζουν ολόκληρη την καθημερινότητα του ασθενούς, αφού ο διακεκομμένος, μη ποιοτικός ύπνος έχει άμεσες συνέπειες στη λειτουργικότητα του οργανισμού. Σε γενικές γραμμές, τα συμπτώματα που εμφανίζει ο ασθενής κατά τη διάρκεια της νύχτας είναι τα παρακάτω:

• Έντονο και συχνό ροχαλητό, ιδιαίτερα διακοπτόμενο.
• Παύσεις στην αναπνοή, που παρατηρούνται από τρίτους.
• Αιφνίδιες αφυπνίσεις με αίσθημα πνιγμού ή δυσχέρειας στην αναπνοή.
• Ανήσυχος, διακεκομμένος ύπνος.
• Συχνές αφυπνίσεις χωρίς προφανή λόγο.
• Ξηροστομία ή πονόλαιμος το πρωί.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο ασθενής ενδέχεται να εμφανίσει τα κάτωθι συμπτώματα:

• Υπερβολική υπνηλία, ακόμη και μετά από φαινομενικά επαρκή ύπνο.
• Έντονη κόπωση και μειωμένη ενεργητικότητα.
• Δυσκολία συγκέντρωσης και προβλήματα στη μνήμη.
• Ευερεθιστότητα ή μεταβολές στη διάθεση.
• Πρωινοί πονοκέφαλοι.
• Μειωμένη απόδοση στην εργασία ή στις καθημερινές δραστηριότητες.

Αίτια της δυσχέρειας στην αναπνοή

Αν και κάθε τύπος υπνικής άπνοιας εμφανίζεται εξαιτίας διαφορετικών παραγόντων, στις περισσότερες περιπτώσεις η διαταραχή σχετίζεται με παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσιολογική ροή του αέρα κατά τον ύπνο ή τη ρύθμιση της αναπνοής από το νευρικό σύστημα.

Στην αποφρακτική άπνοια, το πρόβλημα εντοπίζεται στη σύμπτωση ή τη στένωση των ανώτερων αεραγωγών κατά τη διάρκεια του ύπνου. Σε ορισμένα άτομα, η χαλάρωση των μυών του φάρυγγα που συμβαίνει κατά τον ύπνο μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική απόφραξη της ροής του αέρα. Η στένωση αυτή επηρεάζεται σημαντικά και από άλλους παράγοντες, με κύριους αυτών το αυξημένο σωματικό βάρος και τις ανατομικές ιδιαιτερότητες της περιοχής. Ακόμη, η υπερτροφία των αμυγδαλών, η ρινική απόφραξη και η κατανάλωση αλκοόλ ή ουσιών επιδεινώνουν την κατάσταση.

Στην κεντρική υπνική άπνοια, η αιτία της διαταραχής είναι νευρολογική. Η διακοπή της αναπνοής οφείλεται σε διαταραχή του ελέγχου της αναπνευστικής λειτουργίας από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Ο εγκέφαλος δεν αποστέλλει σταθερά σήματα στους αναπνευστικούς μύες, με αποτέλεσμα την προσωρινή παύση της αναπνοής. Συνήθως, η μορφή αυτή σχετίζεται με υποκείμενες νευρολογικές ή καρδιαγγειακές παθήσεις, και χρήζει περαιτέρω ελέγχου.

Υπνική άπνοια: Διάγνωση

Για την επιβεβαίωση της ύπαρξης υπνικής άπνοιας, ο ιατρός θα ζητήσει το αναλυτικό ιατρικό ιστορικό του ασθενούς, και θα αξιολογήσει τα συμπτώματα που εμφανίζει. Συχνά, ο πιθανός σύντροφος του ασθενούς είναι εκείνος που θα παρατηρήσει πρώτος τα επεισόδια υπνικής άπνοιας, καθώς ο ασθενής δεν αντιλαμβάνεται συνήθως τα νυχτερινά συμπτώματα. Με βάση αυτές τις πληροφορίες, ο ιατρός θα προχωρήσει σε κλινική εξέταση των ανωτέρων αεραγωγών.

Η επιβεβαίωση της πάθησης πραγματοποιείται με μελέτη ύπνου, κατά την οποία καταγράφεται η αναπνοή, τα επίπεδα οξυγόνου και άλλες ζωτικές παράμετροι κατά τη διάρκεια της νύχτας. Πρόκειται για μια εξέταση ιδιαίτερα σημαντική, αφού καθορίζει τόσο την παρουσία όσο και τη βαρύτητα της διαταραχής. Έτσι, ο ιατρός μπορεί να ορίσει το θεραπευτικό πλάνο σωστά.

Θεραπεία της πάθησης

Η θεραπεία της υπνικής άπνοιας προσαρμόζεται στον ύπνο και στη βαρύτητα της διαταραχής, καθώς και στις ανάγκες του εκάστοτε ασθενούς. Σε ήπιες μορφές άπνοιας, σημαντικό ρόλο παίζει ο τρόπος ζωής του ασθενούς. Για παράδειγμα, η απώλεια σωματικού βάρους, όταν αυτό είναι αυξημένο, μπορεί να μειώσει τα επεισόδια άπνοιας σε σημαντικό βαθμό.

Σε μέτριες έως και σοβαρές περιπτώσεις, βασική θεραπευτική επιλογή της υπνικής άπνοιας είναι η συσκευή συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγών (CPAP). Πρόκειται για μια συσκευή η οποία παρέχει αέρα με σταθερή πίεση μέσω μιας μάσκας. Η λειτουργία αυτή διατηρεί τους αεραγωγούς ανοικτούς και προλαμβάνει τα επεισόδια απόφραξης. Σε ορισμένους ασθενείς χρησιμοποιούνται ειδικοί ενδοστοματικοί νάρθηκες, οι οποίοι μετακινούν την κάτω γνάθο προς τα εμπρός, διευκολύνοντας τη δίοδο του αέρα. Η χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται συνήθως όταν ο ασθενής παρουσιάζει συγκεκριμένες ανατομικές ανωμαλίες. Στόχος της εκάστοτε θεραπείας είναι να αποκατασταθεί η φυσιολογική αναπνοή και να βελτιωθεί η ποιότητα του ύπνου του ασθενούς.

Ο Χρήστος Δ. Γκιώνης, Ωτορινολαρυγγολόγος – Χειρουργός Κεφαλής & Τραχήλου, διαθέτει πολυετή εμπειρία στη διάγνωση και αντιμετώπιση παθήσεων των ανώτερων αεραγωγών που σχετίζονται με τη δυσχέρεια αναπνοής και τις διαταραχές ύπνου. Είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και έχει ολοκληρώσει την ειδικότητα της Ωτορινολαρυγγολογίας στο Γενικό Νοσοκομείο Κοργιαλένειο Μπενάκειο, ενώ προηγουμένως εκπαιδεύτηκε στη Γενική Χειρουργική στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας και στο Γενικό Νοσοκομείο Αγία Όλγα.

Εδώ και 15 έτη εξετάζει και χειρουργεί στο Metropolitan Hospital, όπου διατελεί Διευθυντής ΩΡΛ Κλινικής. Εάν αντιμετωπίζετε προβλήματα υπνικής άπνοιας, επικοινωνήστε μαζί του.