Έλεγχος Όσφρησης - Γεύσης

Η όσφρηση και η γεύση συνδέονται στενά και επηρεάζουν την απόλαυση του φαγητού, την όρεξη και την καθημερινή μας ασφάλεια. Όταν κάποιος δεν μυρίζει ή δεν αντιλαμβάνεται τις γεύσεις όπως παλιά, συχνά δεν μπορεί να ξεχωρίσει ποια από τις δύο αισθήσεις έχει επηρεαστεί. Ο έλεγχος όσφρησης – γεύσης βοηθά τον ωτορινολαρυγγολόγο να εξετάσει ξεχωριστά κάθε λειτουργία. Έτσι, διαπιστώνει το είδος και τον βαθμό της διαταραχής και αναζητά τα πιθανά αίτια. Ανάλογα με τα αποτελέσματα, μπορεί να προτείνει την κατάλληλη αντιμετώπιση για κάθε περίπτωση. 

Έλεγχος όσφρησης – γεύσης: Πότε χρειάζεται;

Τις περισσότερες φορές θεωρούμε ότι η όσφρηση και η γεύση μας επηρεάζονται από ένα απλό κρυολόγημα. Ωστόσο, όταν η απώλεια επιμένει μετά το κρυολόγημα ή εμφανίζεται ξαφνικά, ο ασθενής πρέπει να συμβουλευτεί ωτορινολαρυγγολόγο. Θα πρέπει επίσης να ενημερώσει τον ιατρό του αν η όσφρηση και η γεύση του έχουν παραμορφωθεί. Από την άλλη, ο ιατρός μπορεί να συστήσει την εξέταση όταν κάποιος δυσκολεύεται να αντιληφθεί μυρωδιές ή γεύσεις, όταν οι οσμές φαίνονται διαφορετικές από ό,τι ήταν στο παρελθόν ή όταν εμφανίζεται επίμονη δυσάρεστη γεύση στο στόμα χωρίς προφανή αιτία. Η εξέταση είναι χρήσιμη και μετά από ιογενείς λοιμώξεις, ή εάν κάποια πάθηση της μύτης ή του νευρικού συστήματος επηρεάζει αυτές τις αισθήσεις.

Ποιες παθήσεις μπορεί να επηρεάσουν την όσφρηση και τη γεύση;

Πολλές διαφορετικές παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν την όσφρηση και τη γεύση. Συχνά, το πρόβλημα ξεκινά από τη μύτη, καθώς ο αέρας δεν φτάνει φυσιολογικά στην περιοχή όπου βρίσκονται οι οσφρητικοί υποδοχείς. Αυτό μπορεί να συμβεί σε περιπτώσεις αλλεργικής ρινίτιδας, χρόνιας ρινοκολπίτιδας, ρινικών πολυπόδων ή άλλων καταστάσεων που προκαλούν επίμονη ρινική απόφραξη. Σε άλλες περιπτώσεις, η διαταραχή εμφανίζεται μετά από μια ιογενή λοίμωξη, όπως η COVID-19. Ένας τραυματισμός στο κεφάλι που επηρεάζει το οσφρητικό νεύρο ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τις αισθήσεις. Παράλληλα, ορισμένες νευρολογικές παθήσεις, όπως το Parkinson και το Alzheimer, μπορεί να εκδηλωθούν με μείωση της όσφρησης ακόμη και αρκετά χρόνια πριν εμφανιστούν άλλα συμπτώματα.

Την όσφρηση και τη γεύση επηρεάζουν επίσης ορισμένα φάρμακα, το κάπνισμα, η έκθεση σε χημικές ουσίες, αλλά και η γήρανση. Επειδή τα πιθανά αίτια είναι πολλά και διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους, η σωστή διάγνωση αποτελεί το πρώτο βήμα για την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Πώς πραγματοποιείται ο έλεγχος όσφρησης – γεύσης;

Ο ωτορινολαρυγγολόγος επιλέγει τις κατάλληλες δοκιμασίες ανάλογα με τα συμπτώματα και το ιστορικό του ασθενούς. Στόχος δεν είναι μόνο να διαπιστώσει αν υπάρχει διαταραχή, αλλά και να εκτιμήσει τη σοβαρότητά της και να ξεχωρίσει αν αφορά την όσφρηση, τη γεύση ή και τις δύο αισθήσεις.

Για τον έλεγχο της όσφρησης χρησιμοποιούνται ειδικά τεστ με τυποποιημένες οσμές. Ο ασθενής καλείται να αναγνωρίσει διαφορετικές μυρωδιές ή να εντοπίσει τη χαμηλότερη συγκέντρωση μιας οσμής που μπορεί να αντιληφθεί. Με αυτόν τον τρόπο ο ιατρός αξιολογεί με αντικειμενικό τρόπο την όσφρηση.

Για την εκτίμηση της γεύσης χρησιμοποιούνται ειδικές ταινίες γεύσης (taste strips). Αυτές περιέχουν διαφορετικές συγκεντρώσεις από τις τέσσερις βασικές γεύσεις: γλυκό, αλμυρό, ξινό και πικρό. Ο ασθενής αναγνωρίζει τη γεύση κάθε ταινίας και ο ιατρός καταγράφει τα αποτελέσματα. Η διαδικασία είναι απλή και ολοκληρώνεται σε σύντομο χρονικό διάστημα, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τη σωστή διάγνωση.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα του ελέγχου;

Μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, ο ωτορινολαρυγγολόγος μπορεί να διαπιστώσει αν οι αισθήσεις λειτουργούν σωστά. Ανάλογα με τα ευρήματα, ο ιατρός θα διαγνώσει:

• Υποσμία, δηλαδή μειωμένη ικανότητα αντίληψης των οσμών
• Ανοσμία, που αντιστοιχεί σε πλήρη απώλεια της όσφρησης
• Δυσοσμία, όταν ο ασθενής αντιλαμβάνεται τις οσμές με αλλοιωμένο τρόπο

Αντίστοιχα, η εξέταση μπορεί να αναδείξει υπογευσία, αγευσία ή δυσγευσία, όταν η αντίληψη των γεύσεων είναι μειωμένη, έχει χαθεί ή έχει αλλοιωθεί.

Τα αποτελέσματα βοηθούν τον ιατρό να εκτιμήσει τη βαρύτητα της πάθησης, να παρακολουθήσει την πορεία της με την πάροδο του χρόνου και να αξιολογήσει αν η θεραπεία που ακολουθεί ο ασθενής αποδίδει. Εφόσον χρειαστεί, ο ωτορινολαρυγγολόγος θα προχωρήσει και σε επιπλέον εξετάσεις. Θα εντοπίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια το αίτιο του προβλήματος και θα σχεδιάσει την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση.

Πώς αντιμετωπίζονται οι διαταραχές όσφρησης και γεύσης;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται πάντα από το αίτιο που προκαλεί τη διαταραχή. Για παράδειγμα, όταν το πρόβλημα οφείλεται σε αλλεργική ρινίτιδα, χρόνια ρινοκολπίτιδα ή ρινικούς πολύποδες, ο ωτορινολαρυγγολόγος μπορεί να προτείνει φαρμακευτική αγωγή ή, όταν χρειάζεται, χειρουργική αντιμετώπιση για την αποκατάσταση της φυσιολογικής ρινικής λειτουργίας.

Σε περιπτώσεις όπου η διαταραχή εμφανίζεται μετά από ιογενή λοίμωξη, συχνά ο ιατρός προτείνει την εκπαίδευση της όσφρησης (olfactory training). Πρόκειται για μια μέθοδο κατά την οποία ο ασθενής εξασκεί συστηματικά την όσφρησή του με συγκεκριμένες οσμές. Στόχο της θεραπείας είναι να ενισχύσει ο ασθενής σταδιακά τη λειτουργία της μύτης. Αν η εξέταση αναδείξει ότι η διαταραχή σχετίζεται με νευρολογική πάθηση ή άλλη συστηματική νόσο, ο ιατρός συνεργάζεται με την αντίστοιχη ειδικότητα, ώστε ο ασθενής να λάβει την κατάλληλη θεραπεία.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε Ωτορινολαρυγγολόγο;

Καλό είναι να προγραμματίσετε έναν έλεγχο όταν παρατηρήσετε:

• Επίμονη απώλεια ή σημαντική μείωση της όσφρησης
• Μειωμένη ή αλλοιωμένη αντίληψη των γεύσεων
• Οσμές που φαίνονται διαφορετικές ή δυσάρεστες χωρίς προφανή λόγο
• Ξαφνική εμφάνιση των συμπτωμάτων
• Επίμονη διαταραχή μετά από ιογενή λοίμωξη, όπως η COVID-19
• Αλλαγές στην όσφρηση ή τη γεύση μετά από τραυματισμό στο κεφάλι
• Συμπτώματα που συνοδεύονται από χρόνια ρινική συμφόρηση, πολύποδες ή συχνές ιγμορίτιδες

Ο Ωτορινολαρυγγολόγος – Χειρουργός Κεφαλής & Τραχήλου Δρ. Χρήστος Δ. Γκιώνης, MD, PhD, διαθέτει περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας στη διάγνωση και αντιμετώπιση παθήσεων της μύτης, των αυτιών και του λαιμού. Ως Διευθυντής της ΩΡΛ Κλινικής του Metropolitan Hospital και με εξειδίκευση στην ενδοσκοπική χειρουργική ρινός και παραρρινίων, αξιοποιεί σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους για την ολοκληρωμένη διερεύνηση διαταραχών της όσφρησης και της γεύσης. Εάν παρατηρείτε ότι οι αισθήσεις αυτές έχουν μειωθεί ή αλλοιωθεί, επικοινωνήστε μαζί του και κλείστε το ραντεβού σας.